Ontwerp van kleine model­spoor­banen

Camee-modelbaan

Camee-modelbaan
[200×50 cm²]

De meeste model­banen op deze site zijn behoorlijk star. Dit komt omdat ik vaste railstukken en nauwelijks flexibel spoor gebruik. En ik wil de beschikbare ruimte maximaal benutten. Dus in veel gevallen ziet het er allemaal een beetje kunstmatig uit. Maar zoals ik al eerder zei, het modelbedrijf staat voor mij boven alles, dus er moeten compromissen worden gesloten. Ik heb geprobeerd minder star te zijn met mijn plan Diorama. Ik heb grote boogstralen gebruikt om een natuurlijkere uitstraling te krijgen. Maar kan deze manier van ontwerpen worden verbeterd?

In Europa zijn de meeste kleine model­banen gebaseerd op een ovale of een in elkaar gedraaide achtvorm. De eerste ontwerpen van deze zijde (set 1) zijn op dat principe gebaseerd. Maar dan moeten er veel compromissen worden gesloten. Aan de andere kant hebben de Britse modelspoor­enthousiastelingen een andere benadering gekozen. In Groot-Brittannië zijn de huizen ook klein en is er weinig ruimte. C.J. Freezer beschrijft in zijn boek ““A home for your railway” veel mogelijk­heden om een beetje ruimte te vinden voor een layout. De gepresenteerde oplossingen zijn nog steeds valide, maar een andere trend houdt al geruime tijd aan: kleine verplaatsbare model­banen. Als je een modeltreintentoon­stelling bezoekt, heb je ze vast wel eens gezien. Iain Rice heeft een heel boek gewijd aan dit type model­banen: “Creating Cameo Layouts”. Ik raad u ten zeerste aan dit boek van kaft tot kaft te lezen.

Een camee (Engels: cameo) is een juweel of ‘een literaire schets, een kleine dramatische scène of iets dergelijks dat het onderwerp effectief presenteert of weergeeft’. Beide beschrijvingen zijn zo ongeveer van toepassing op een camee-modelbaan. Een camee-modelbaan is er een baan waarbij:

  • De in 3D-gemodelleerde scène wordt gecombineerd met een 2D-achtergrond.
  • Achtergrond, vleugels en andere displayhulpmiddelen zetten laten de modelbaan beter uit de verf komen.
  • Zorgvuldig overwogen en ingebouwde verlichting zorgt voor natuurlijke verlichting van de gemodelleerde scène.
  • Noodzakelijke verdekte opstel­sporen “achter de coulisse” verlengen de baan.
  • Pootconstructies geven het model weer op een “natuurlijke” kijkhoogte.
  • Noodzakelijke elektrische en mechanische bedieningselementen zijn ingebouwd in de baan.

In Noord-Amerika is deze trend nooit overgeslagen. Natuurlijk zijn er ook daar veel rangeerbaantjes gemaakt. Maar de meeste zijn in een of andere vorm op zichzelf staand. Ze hebben verdekte opstel­sporen om treinen weg te zetten. Hoewel verdekte opstel­sporen daar ook populairder worden, vind ik het een goed idee dat je alle beschikbare ruimte gebruikt als zichtbaar gebied. Door opstel­sporen aan beide zijden van de baan te koppelen, wordt de lengte van de baan verdubbeld. Dit is besproken voor mijn ontwerp Stadsbaan.

Mijn zelfopgelegde uitdaging

Dus gaf ik mezelf twee uitdagingen: een camee-modelbaan maken zonder verdekte sporen maar met rangeer­mogelijk­heden (Amerikaanse stijl) en met vaste railstukken, in dit geval Märklin C-rails. Ter inspiratie kwam ik de modelbaan “Bawdsey” tegen, oorspronkelijk gebouwd door wijlen Chris Matthewman. Er waren plannen om de baan uit te breiden met een nieuw segment: Bawdsey Ferry. Ik nam de schets als voorbeeld voor mijn ontwerp. Het heeft een uitgesproken charme die ik niet kon weerstaan. Op de een of andere manier dacht ik dat het mogelijk zou moeten zijn om de hele scène op een plaat van twee meter lang te persen.

De baan natekenen met Märklin-rails was inderdaad vrij eenvoudig. Om een natuurlijker uiterlijk te krijgen, heb ik de sporen met grote radius gebruikt voor bochten, met enkele nauwelijks merkbare uitzonderingen. In deze kleine setting was het tot mijn spijt niet mogelijk om wissels met een grote radius te gebruiken. Al met al ben ik best tevreden met het algehele resultaat.

Met een drie-railsysteem zoals Märklin zijn straatsporen altijd een probleem. De haven in de rechter benedenhoek heeft een straatspoor in de kade. YouTube-gebruiker marklinfromsweden heeft een zeer interessante video gemaakt over hoe je straatsporen kunt maken met Märklin. Als je de instructies aan het einde van de video volgt, weet je hoe je M-rails naar straatspoor converteert. Daarom heb ik M-track stukken gebruikt voor het havenspoor. De standaard M-rails rechte 5106 kan tweedehands goedkoop worden aangeschaft voor minder dan een euro. Dus als je een stuk of twee verspilt, slaat dat geen gat in het budget. Als alternatief kunt u hiervoor ook K-rails gebruiken. In onderstaand plan ziet u de railstukken voor beide mogelijk­heden.

Camee-modelbaan
Boekenplank

Een modelbaantje van 200×50 cm² is op zich niet groot. Maar deze baan is ook weer niet makkelijk transporteerbaar of op te bergen. Daarom heb ik geprobeerd het baanplan nog kleiner te maken. Zodat het baantje in een boekenkast pas. De meeste boekenkasten hebben een diepte van 30 cm, dus dat werd de maximale diepte. Omdat de diepte kleiner is, wordt de lengte korter. De maten worden nu: 150×30 cm². Dat is niet veel voor een modelbaantje. De consequentie is wel dat het treintje ook korter gaan worden. De maximale treinlengte is nu ongeveer 475 mm. Dat zijn een rangeerlocomotiefje met twee korte twee-assige wagentjes. Als u deze baan nabouwt met Märklin C-rails, zou ik een locomotief met Telex-koppeling nemen. Dan kunt u op afstand wagens ontkoppelen. Wel zo leuk.

 Deze cameo-baan kan niet kleiner worden met H0-normaalspoor. Er is geen ruimte meer voor interessante stukjes tafereeltjes, zoals het havenbekken. Ook deze baan maakt gebruik van Märklin C-rails. Het gebruik van een ander railsysteem vermindert de totale afmetingen niet echt. Ik heb een andere versie gemaakt met M-rails van Märklin, maar dit is meer een studeerkameroefening.

Camee-modelbaan op een boekenplank
Klein worden

Bij herontwerp voor smalspoor kunnen de afmetingen wel kleiner worden. Ik heb geprobeerd Roco H0e-rails te gebruiken, maar het railsysteem is te beperkt om alles te laten passen. Ik moest N-rails en een driewegwissel gebruiken om het ontwerp af te maken. Maar de dwarsliggers passen visueel niet in een smalspoorweg op schaal H0 of 00, dus moeten ze worden toegedekt bij het aanleggen van tuinen. Bovendien zijn aan de veldspoorwissels wisselaandrijvingen af fabriek bevestigd. Je kunt ze natuurlijk verwijderen en vervangen door exemplaren voor onder de baan, maar dan houd je vijf aandrijvingen over die je tweedehands moet verkopen.

Dus ik ging voor Peco 009 Setrack. Verder heb ik tramrails van Tomix als straatspoor gebruikt bij de geplande goederen­aansluitingen. Maar u kunt natuurlijk ook restjes N-spoor gebruiken om zelf straatspoor te maken. De keuze voor Peco gaf een extra uitdaging. Peco verpakt meerdere 009 Setrack-railstukken in één blisterverpakking. Ik wilde dat (bijna) alle railstukken uit de verpakking gebruikt werden, zodat er weinig tot geen railstukjes overblijven. Dit railsysteem is ook beperkt qua omvang, dus in het onderstaande ontwerp moet u standaard railstukken aanpassen om het allemaal op de kleine oppervlakte van 80×20 cm² te laten passen. Deze zijn gemarkeerd met een ster. Zonder ijzerzaagje kan deze baan dus niet worden gebouwd, maar dat is een prijs die je moet betalen als je met railstukken werkt. Als alternatief kunt u flexrails gebruiken zoals de meeste modelbouwers zouden doen. Maar er zijn geen flexrails met de “beschadigde” dwarsliggers die typerend zijn voor de Peco 009 Setrack-rails. De keuze is aan u.

Micro camee-modelbaan
1×blister To-S140WT, rechte rail 140mm
1×blister Peco-ST-401, 009 Peco Setrack, rechte rail 87mm
1×blister Peco-ST-403, 009 Peco Setrack, gebogen rail straal 228mm, hoek 22½°
3×Peco-ST-405, 009 Peco Setrack, wissel rechts 87mm 22½°
2×Peco-ST-406, 009 Peco Setrack, wissel links 87mm 22½°
Tot slot

Ik wil niet in detail ingaan op hoe u deze baan moet bedienen. Maar als u wat opstel­sporen buiten de scene wilt toevoegen, is de mogelijk­heid er met een paar kleine aanpassingen. Het zou me zeker verbazen wanneer een camee-modelbaan, gebouwd met Märklin-rails, op een tentoon­stelling zou verschijnen. Deze baan is voldoende draagbaar om voor dat doel te dienen. Maar op de een of andere manier worden drie-railsystemen niet gewaardeerd door serieuze modelbouwers. Ondanks het feit dat er in Duitsland met dit systeem echt geweldige banen zijn gebouwd.

 De onderstaande foto toont de kade in de fabriek van Kirow Ardelt GmbH in Eberswalde, Duitsland. Zoals altijd hou ik van de sfeer op deze particuliere spoorwegen. Voor mij is het zeker een inspiratie.

Kirow Ardelt GmbH

— Advertentie —